ความหมายและความเป็นมางานศิลปะไทยโบราณ
"ช่างสิบหมู่"
ความหมายของคำว่า "ช่างสิบหมู่" ในบรรดาศิลปะไทย ล้วนถูกสร้างสรรค์มาจากภูมิปัญญาและความชำนาญ
ที่สั่งสม มาจากบรรพบุรุษไทย ผ่านทายาทผู้รับช่วงงานศิลปเฉพาะแขนงๆ
โดยยึดเอาระเบียบวิธีทางฝีมืออัน
ประณีต งดงามเป็นสำคัญที่เรียกว่า งานช่างสิบหมู่
ความหมายของคำว่า
ช่าง : หมายถึง ผู้ทำงานด้วยมือใช้แรงงานสร้างสรรค์งานศิลป์ออกมาในสมัยโบราณ
ช่างมีปัญญาล้ำเลิศ
สามารถเนรมิต สร้างผลงานศิลปะซึ่งในปัจจุบันยากที่จะกระทำได้
สิบ : ยังไม่อาจตีความได้แน่ชัดบางท่านก็ว่ามาจากคำว่า "สิปปะ"
ในภาษาบาลี ซึ่งหมายถึง ศิลปะนั่นเอง
บางท่านว่าหมายถึง สิบๆ ซึ่งเป็นวิธีการเรียกรวมๆ ในสิ่งที่ยากแก่การนับ
คือ มีช่างเป็นสิบๆหมู่
หมู่ : หมายถึง กลุ่ม พวก หรือ หมวด
ช่างสิบหมู่ หมายถึง กลุ่มช่างผู้ทำงานด้วยมือ
ใช้ แรงงานสร้างสรรค์ผลงานศิลปะ ไทยโบราณ ซึ่งอาจจะมาอยู่
รวมกลุ่มหมู่กัน ตามความถนัดเป็นสิบ ๆ กลุ่ม ซึ่งก็ไม่ได้หมายความว่างานช่างศิลปะ
ไทยโบราณ มีสิบอย่างเท่านั้น
|
| |
 |
| |
| ประเภทของช่างสิบหมู่ |
1. หมู่ช่างเขียน
หมายถึง ช่างวาดภาพอันประกอบด้วยภาพจิตรกรรมและลายไทย ใช้ตกแต่งตามฝาผนัง โบสถ์ วิหารต่างๆ |
|
2. หมู่ช่างแกะ
หมายถึง ช่างแกะตรา ช่างแกะลาย และช่างแกะภาพ ภาพลอยตัว นูนสูง นูนต่ำ หมายรวมไปถึง ช่างเงิน ช่างทอง ช่างเพชรหลอย |
|
3. หมู่ช่างสลัก
หมายถึง ช่างสลักหรือจำลองวัตถุเป็นประติมากรรมนูนต่ำ นูนสูง และลอยตัว เป็นรูปเคารพ วัสดุที่ใช้มักเป็นหินทราย ไม้สัก กระดาษ หยวกกล้วย |
|
4. หมู่ช่างปั้น
หมายถึง การปั้นประติมากรรมปูนสด ปั้นลวดลายตกแต่งเป็นรูปสัตว์หิมพานต์ พระพุทธรูปหน้าบันโบสถ์วิหาร ในงานสถาปัตยกรรมต่างๆ ของไทยตลอดจนการปั้นหุ่น เพื่อใช้หล่อสัมฤทธิ์ |
|
5. หมู่ช่างปูน
หมายถึง ช่างปูนก่อ ปูนฉาบ ปั้นปูน ในการก่อสร้างถาวรวัตถุในพระพุทธศาสนาในวัด |
|
6. หมู่ช่างรัก
หมายถึง ช่างที่ใช้ในการตกแต่งประสานงานกับช่างแขนงต่างๆ มีการลงรัก ปิดทอง ประดับกระจก ประดับมุก เครื่องเขิน |
|
7. หมู่ช่างหุ่น
หมายถึง ช่างทำหุ้นชนิดต่างๆ เช่น หุ่นกระบอก หัวโขน ช่างไม้ ทำหุ่นคนสัตว์ต่างๆ |
|
8. หมู่ช่างบุ
หมายถึง ช่างที่นำโลหะมาตีแผ่ให้แบนออกเป็นรูปต่างๆ จะเป็นแผ่นแบน ธรรมดาๆ หรือจะเป็นรูปอะไรก็สุดแต่ เช่น กะทะทอง ถาดทองเหลือง ขันน้ำ เป็นต้น |
|
9. หมู่ช่างกลึง
หมายถึง งานศิลปะที่ใช้เครื่องมือกลึงเป็นรูปทรงต่างๆ โบราณใช้เครื่องมือกลึง เป็นแบบที่ใช้กำลังแรงคนทำการฉุดชักโดยตรงส่วนสำคัญของเครื่องกลึงวัสดุใช้กลึงเป็น งาช้าง ไม้ทำกลองแล้วลงรักปิดทอง เป็นต้น |
|
10. หมู่ช่างหล่อ
หมายถึงช่างที่ทำแบบพิมพ์และหล่อประติมากรรม การหล่อทำโดยการนำของเหลว เช่น ปูนปลาสเตอร์ ขี้ผึ้ง โลหะที่หลอมเหลวแล้วเทลงในแบบพิมพ์เมื่อเย็นลงก็จะแข็งเป็นรูป ตามแบบพิมพ์ |
|
|
| การจำแนกช่างไทยโบราณไว้ทั้ง 10 หมู่ ดังกล่าวนี้ เป็นเพียงการจัดเข้าหมู่กัน ให้ได้จำนวน 10 หมู่
แต่มิได้หมายจะให้ตรงกับคำว่า "ช่างสิบหมู่" เพราะยังมีช่างอีกพวกหนึ่งคือ ช่างทอง ไม่เข้าหมู่ช่างทั้งหลาย เพราะมีหน่วยงานเฉพาะ
ทั้งเป็นช่างที่ต้องใช้ฝีมือมาก งานบางอย่างต้องซื่อสัตย์ สุจริต จริงๆ เพราะทองคำย่อมมีราคาสูง อาจจะต้องประกอบด้วยเพชร พลอย
จึงเป็นหน่วยงานที่มักเรียกกันว่า "สุวรรณกิจ" มีหน้าที่ทำเครื่องราชูปโภคโดยเฉพาะ เป็นต้น
|
| |
 |
| |
